8. Magmakanunayon ug Dili Matarug

“Busa, kutob sa modangop niini, kamo nasayud sa inyong mga kaugalingon nga lig-on ug makanunayon sa hugot nga pagtuo, ug sa butang diin sila nahimo nga gawasnon” (Helaman 15:8).

Pagtakda og mga Utlanan sa Pagpanalipud sa Atong Kaugalingon ug sa Atong mga Pamilya

Sa kasagaran mobati kita nga anaa sa mga desisyon sa pagpili tali sa pagsuporta sa atong mga minahal ug pagpaningkamot sa pagkab-ot sa kaugalingon natong panginahanglan alang sa kaayohan ug kasiguroan, ilabi na kon ang atong mga minahal padayon nga nanglimbasog sa makadaot nga mga kinaiya. Gusto kitang mopakita sa atong gugma kanila samtang sa maong higayon nanalipud sa atong kaugalingon ug sa uban. Ang pagkat-on unsaon sa paghigugma ug pagpanalipud sa atong kaugalingon dili lang importante alang sa pagpreserbar sa atong panabut sa kaugalingon natong bili apan panalangin usab sa atong mga minahal.

Ang pagtakda og mga utlanan nagpasabut nga gibutangan nato og utlanan o limit ang palibut sa pihong mga lihok o mga indibidwal diin ang uban dili nato tugutan nga molapas. Ang pagsabut niini nga konsepto ug ang pagtakda og mga utlanan makatabang aron malikay kita sa pagbati nga kita mga biktima.

Ang mga utlanan nga atong gitakda makatabang aron atong makab-ot ang espritwal, emosyunal, ug pisikal nga panginahanglan ug sa katapusan makatabang nga mobati kita nga luwas ug may kalinaw. Gikinahanglan nga mobati kita nga luwas ug maayo aron mahingpit ang atong paghigugma ug pagserbisyo sa uban. Hinoon, kon ang atong panginahanglan dili makab-ot sa eksakto, may responsibilidad kita sa pagpakigsulti sa atong mga minahal sa paagi nga makagamit sila sa ilang kabubut-on sa paghukom kon motabang ba sila nato o dili.

  • Sa unsang mga paagi ang imong mga utlanan makatabang nimo aron mobati nga luwas ug maayo? Sa unsang paagi kini nakatabang nga imong ikapakita ang gugma sa imong kaugalingon ug sa uban?

Pagkasinsero ug Pagkamatinuoron

Ang pagkasinsero ug pagkamatinuoron ngadto sa atong mga minahal mahitungod sa atong kasakit ug unsang tabang ang atong gikinahanglan gikan nila posibling lisud. Hinoon, ang atong pagkahuyang makatabang aron mahimo kitang mas tinuod ug makatabang aron mas masabtan kita sa atong mga minahal. Kon magpadayon ang atong mga minahal sa paglapas sa mga utlanan pinaagi sa pagkadili mabination o kawalay paghigugma isip resulta sa ilang mga pagpili, nan ang pagpahamtang sa mga sangputanan mao ra ang pinakamaayo natong sunod nga buhaton. Mitudlo si Presidente Russell M. Nelson nga “ang tinuod nga paghigugma sa makasasala nagkinahanglan og maisug nga komprontasyon—dili pag-uyon! Ang tinuod nga paghigugma dili mosuporta sa kinaiya nga makadaot sa kaugalingon” (“Teach Us Tolerance and Love,” Ensign, Mayo 1994, 71).

Duna kitay responsibilidad sa pagtakda ug klaro nga komunikasyon sa mga utlanan, paghimo og mga patakaran, ug paghimo sa mga sakop sa pamilya nga may tulubagon sa ilang mga pagpili. Wala kini buhata alang sa pagkontrol sa uban kondili aron maminus ang negatibo nga epekto niini ug sa pagtabang sa atong mga pamilya sa pagpabiling luwas ug mamaayo. Ang pagtakda og mga utlanan makatabang usab sa paghinumdom sa atong bili isip mga anak sa Dios ug mahibalo nga angay kitang higugmaon ug sa pagkamaayo sa atong kinabuhi. Daghang magtiayon ug mga sakop sa pamilya nakakita nga kon dayag ang ilang pagsultihanay mahitungod sa mga pagbati ug mga kasinatian ug dayon magtakda og lig-ong mga utlanan ug mga sangputanan, mas hingpit nga masabtan sa ilang mga minahal ang makadaot nga mga epekto sa ilang mga pagpili ug mga lihok. Ang pagsinati sa mga sangputanan makahatag sa atong mga minahal sa gikinahanglan kaayo nila nga kadasig aron makaplagan ang pagkaayo ug maulian. Ang pagtakda og mga limit makatabang usab sa pagdapit sa Espiritu sulod sa atong mga panimalay ug sa kinabuhi sa mga sakop sa atong pamilya tungod kay makatabang kini aron masinsero kita, matinuoron, mapaubsanon, ug lig-on ug magtugot nga ang atong mga minahal makagamit og maayo sa kaugalingon nilang kabubut-on.

  • Sa unsang paagi ang pagkamatinuoron ug pagkadayag sa imong pakigrelasyon sa imong minahal mipanalangin sa imong kinabuhi?

  • Kon ugaling gibati nimong wala nimo mahimo ang pagkahimong sinsero o pagkamatinuoron ngadto sa imong minahal kutob sa imong gusto, unsay pwede nimong buhaton aron makahimo ka sa pagpakigsulti sa mas matinuorong paagi?

Pagpahamtang sa mga Sangputanan kon Gilapas ang Utlanan

Kon padayon nga dili motahud ang atong mga minahal sa atong mga utlanan, kinahanglan nga hatagan nato og mga sangputanan. Sa atong pagbuhat niini, kinahanglan nga tinguhaon nato ang giya sa Ginoo. Makatabang kanato ang Espiritu sa pagkahibalo unsay pinakamaayo para sa atong mga minahal ug para kanato. Walay usa ka pamaagi nga mohaum para sa tanan.

Hinoon, adunay pihong mga baruganan nga makagiya kanato sa pagtakda og mga utlanan ug sa mga sangputanan alang sa mga sakop sa atong pamilya. Sama pananglit, ang atong mga utlanan ug mga sangputanan kinahanglang manukad sa baruganan sa kabubut-on—kinahanglang magsentro kini sa unsay atong mahimo ug buhaton kay sa unsay atong gusto o gilauman nga buhaton sa uban. Ang mga utlanan ug mga sangputanan kinahanglang klaro ug tinuod. Kinahanglan nga dinasig kini ug isulti pinaagi sa gugma, dili sa kasuko o isip silot. Posible nga maglakip kini og natural nga resulta sa butang nga gihimo. Pwede natong masugdan pinaagi sa yano ug pihong mga limit nga mahimo ra natong buhaton. Sama pananglit, ang tukmang dapit kon asa magsugod mao ang pag-insister nga ang atong mga panimalay gawasnon sa pornograpiya, makadaot nga mga substansya, o sa may kalabutan nga negatibong mga impluwensya. Kon ang atong mga minahal milapas niini nga mga utlanan, nan ipahamtang ang may kalabutan nga mga sangputanan. Magtugot kini nga ang atong mga minahal mahibalo nga duna kitay mga limit ug dili nato tugutan ang dili maayong kinaiya.

Ang ebanghelyo nagtudlo kanato og usa ka sundanan sa atong Amahan nga naghatag og mga sugo ug dayon gitugot nga dunay mga sangputanan sa gihimong pagsupak. Sama pananglit, gitudloan kita sa mga kasulatan nga kon mosupak kita sa mga sugo, dili kita makabaton sa Espiritu isip atong padayon nga kompanyon (tan-awa sa Mosiah 2:36). Sa atong kinabuhi, ang pagtakda og mga limit sa dautang kinaiya sa atong mga minahal magpahinumdom kanato nga takus kita nga higugmaon ug tahuron. Ang atong mga minahal nagkinahanglang makasabut nga ang atong mga utlanan mao ang mahitungod sa atong obligasyon sa pagtuman sa ikaduhang dako nga sugo sa paghigugma sa atong kaugalingon ug sa atong mga silingan (tan-awa sa Mateo 22:39). 

Kinahanglan atong malantaw nga ang atong mga utlanan pagahagiton ug ang mga sangputanan gikinahanglan nga ipahamtang. Apan pwede ra usab natong hinumduman nga ang mga pagkasayop maoy mga oportunidad sa pagkat-on. Kon mag-establisar kita og sangputanan sa pipila ka buhat, kinahanglan nga usa kini ka butang diin kita andam ug makahimo sa pagbuhat pinaagi sa espiritu sa paghigugma ug pagkat-on. Ang mga utlanan ug mga sangputanan nga atong giestablisar kinahanglang itakda gamit ang kaalam, pinasubay sa ebanghelyo, ug pinaagi sa giya sa Espiritu Santo. Makapangayo usab kita og tabang pinaagi sa pagkonsulta sa usa ka kasaligan nga tawo nga makasuporta, sa eklesyastikal nga lider, o propesyunal nga tigtambag. Makatabang kini aron atong matimbang-timbang ang atong panghunahuna ug maalerto sa bisan unsang utlanan og mga sangputanan nga wala madasig sa tinuod ug mahigugmaong mga baruganan.

Ang Ginoo motabang kanato ug mosuporta kanato samtang magtakda kita og mga limit ug mopahamtang sa mga sangputanan alang sa kasiguroan ug kaayohan sa atong mga pamilya. Kon buhaton nato kini, ang Iyang impluwensya magdala og dugang nga kalinaw sa atong kinabuhi ug sa kinabuhi sa atong mga minahal.

  • Sa unsang paagi ang mga utlanan ug mga sangputanan makatabang kanimo ug sa imong minahal aron maulian ug mamaayo?

  • Unsa ang pipila ka mga sangputanan ang pweding ipahamtang kon ang imong minahal molapas sa utlanan?

  • Unsa ang tukmang buhaton ngadto sa usa ka minahal kinsa balik-balik nga pakyas sa pagtahud sa mga utlanan nga imong gitakda?

Ang Paghimo sa Unsay Atong Mahimo aron Mapreserba ang Atong mga Pakigrelasyon

Ang kasakit nga atong gibati isip resulta sa mga pagpili sa atong mga minahal daw lisud sagubangon. Posible kitang maghunahuna nga, “Hangtud kanus-a kaha ko makapadayon sa paglahutay niini?” May mga higayon, nga daw ang bugtong opsyon alang sa kahupayan gibulag sa atong kaugalingon gikan sa atong mga minahal o gani motapus sa atong mga pakigrelasyon kanila. Sa laing bahin, kinahanglan nga himoon nato ang tanang igong paningkamot sa pagpreserba sa atong mga pakigrelsyon sa pamilya.

Ang kabalaan sa kaminyoon ug mga pamilya natudlo na sa balik-balik nga paagi sa karaan ug sa modernong mga propeta ug mga apostoles. Si Elder M. Russell Ballard mitudlo:

“Ako motawag sa mga miyembro sa Simbahan ug sa masaligon nga mga ginikanan, mga apohan, ug mga paryente bisan asa sa pagtuman niining mahinungdanong pamahayag, aron paghimo niini nga bandera nga susama sa kang Heneral Moroni nga ‘titulo sa kalingkawasan,’ ug sa pagpasalig sa atong kaugalingon sa pagsunod sa lagda niini. …

“Sa kalibutan karon, diin ang hulga ni Satanas batok sa pamilya nagkadaghan, ang mga ginikanan kinahanglan mobuhat sa tanan nilang mahimo aron paglig-on ug pagpanalipud sa ilang mga pamilya” (“Ang Pinakamahinungdanon Mao ang Molungtad og Dugay,” Liahona, Nob. 2005, 42, 43).

Kinahanglan nga tinguhaon nato ang direksyon sa Ginoo ug kalig-on sa pagsuporta kanato samtang maningkamot kita sa pagkahibalo sa Iyang kabubut-on kabahin sa atong mga pakigrelasyon sa pamilya.

  • Unsa ang pwede nimong buhaton aron ikapakita ang pasalig sa imong pakigrelasyon pinaagi sa pagkaadunay klarong mga limit?

  • Sa unsang paagi ang pagkaadunay mga utlanan makatabang sa pagpreserba sa imong kaugalingon nga bili?

Pag-ila nga Kita Wala Kinahanglanang Mag-antus sa Abusadong Kinaiya sa Atong mga Minahal

Ang bisan unsang pag-abuso nga atong nasinati sa mga kamot sa atong mga minahal dili madawat. “Ang abuso mao ang pisikal, emosyunal, sekswal, o espiritwal nga ngil-ad nga pagtagad ngadto sa uban. Dili lang kini makapasakit sa lawas, apan makahatag kini og dakong kadaot sa hunahuna ug espiritu, moguba sa pagtuo ug makamugna og kalibug, pagduha-duha, kawalay pagsalig, pagbati nga sad-an, ug kahadlok” (Responding to Abuse: Helps for Ecclesiastical Leaders [1995], 1). Kadtong nag-antus gikan sa dili mapugngan nga kinaiya usahay moapil sa abusadong kinaiya. Samtang mag-ampo kita nga mapuno ang atong kasingkasing sa “pagsabut ug paghigugma” (“In Humility, Our Savior,” Hymns, nu. 172), nasayud kita nga ang Ginoo wala maglaum og dili gusto nga mag-antus kita sa pagpang-abuso. Importante nga buhaton nato ang gikinahanglang mga lakang aron mapreserba ang atong kaayohan, magpabiling luwas, ug mahunong ang pagpang-abuso. Tingali nagkinahanglan kita nga mangayo og tabang gikan sa Langitnong Amahan, mga lider sa Simbahan, o ubang kasaligan nga mga indibidwal kon unsaon sa pagpanalipud ang atong kaugalingon.

Sa ubang higayon ang panagbulag o pagdiborsyo makatarunganon. Miingon si Elder Dallin H. Oaks:

“Kami nahibalo nga daghan kaninyo nga inosenting biktima—mga miyembro nga ang unang mga kapikas kanunay nga nagluib sa mga sagradong pagpakigsaad o mitalikod o midumili sa pagtuman sa mga katungdanan sa kaminyoon sulod sa dugayng panahon. Ang mga miyembro nga nakasinati sa ingon nga pang-abuso nasayud sa mga kahimtang nga labaw pa kay sa diborsyo.

“Kon ang kaminyoon patay na ug wala nay paglaum nga maulian pa, kini nagkinahanglan nga may paagi sa pagtapos niini.” (“Deborsyo,”Liahona, Mayo 2007, 71).

Kon pamalandungan ang panagbulag o diborsyo, makatabang sa kasagaran ang pagpatambag gikan sa mga lider sa Simbahan ug sa uban. Hinoon, usa kini ka personal nga desisyon nga atong himoon ngadto sa Ginoo uban sa giya.

  • Unsaon nimo sa paghimo og tukmang pagsanong sa usa ka minahal nga abusado?

Pagtuon sa Ebanghelyo

Samtang tun-an nimo ang mga kapanguhaan nga naa sa ubos, pagmainampuon sa pagkonsiderar kon unsaon nimo sa paggamit ang mga baruganan nga gitudlo niini. 

Moroni 8:16 (“Ang hingpit nga gugma mosalikway sa tanan nga kahadlok.”)

Doktrina ug mga Pakigsaad 1:3132 (Ang Ginoo dili makatan-aw diha sa sala uban sa labing gamay nga matang sa pagtugot, apan Siya mopasaylo kanato kon kita maghinulsol.)

John K. Carmack, “When Our Children Go Astray,” Ensign, Peb. 1997, 6–13

Russell M. Nelson, “Teach Us Tolerance and Love,” Ensign, Mayo 1994, 69–71

Dallin H. Oaks, “Deborsyo,” Liahona, Mayo 2007, 70–73

Dallin H. Oaks, “Gugma ug Balaod,” Liahona, Nobyembre 2009, 26–29

Dieter F. Uchtdorf, “Ipadayon ang Pagpailub,” Liahona, Mayo 2010, 56–59

“Mga Responsibilidad sa Pamilya,” Mga Baruganan sa Ebanghelyo (2011), 260–70

“Responding to Challenges in Marriage,” Marriage and Family Relations: Instructor’s Manual (2000), 18–22

 

Personal nga Pagkat-on ug Paggamit

Ang mosunod nga mga kalihokan mao ang pagpalambo sa imong pagkat-on ug paggamit niini nga mga baruganan. Paghimo og journal sa unsay imong mga hunahuna, pagbati, mga panabut, ug mga plano sa pag-implementar unsay imong makat-unan. Kon ang mga panginahanglan ug mga kahimtang sa imong kinabuhi mausab, ang pagsubli niini nga mga kalihokan makahatag kanimo og mga panabut.

  • Tun-i ug pamalandungi ang pakigpulong ni Presidente Dallin H. Oaks’s “Gugma ug Balaod” ug ang pakigpulong ni Presidente Russell M. Nelson’s talk “Teach Us Tolerance and Love” ug pangitaa ang mga baruganan nga may kalabutan sa pagtakda og mga limit ug pagpakita og gugma. Ikonsiderar ang mga limit nga imong gitakda o plano nga itakda. Timbang-timbanga kini diha sa konteksto niini nga mga baruganan sa ebanghelyo. Sa imong journal, irekord ang imong mga hunahuna ug mga ideya sa paggamit niini nga mga baruganan.

  • Ikonsiderar ang pagpakigsulti og tawo nga imong kasaligan mahitungod sa imong kasamtangan nga sitwasyon, sama sa usa ka lider sa Simbahan o tawo nga may personal o propesyunal nga kasinatian bahin sa sitwasyon nga imong giatubang. Pakigtambag niining tawhana kabahin kon unsang mga limit o mga sangputanan ang posibling gikinahanglan ug makatarunganon. Agig dugang, pangayo og giya sa Langitnong Amahan pinaagi sa pag-ampo. Unsa nga mga aksyon ang midasig kanimo nga angayang buhaton?

  • Tun-i ug pamalandungi ang pakigpulong ni Elder John K. Carmack “When Our Children Go Astray.” Hunahunaa kon sa unsang paagi ang mga ginikanan makapakita og gugma nga walay pagbaliwala sa sala. Asa sa mga baruganan nga gi-outline niini nga pakigpulong ang magamit gayud sa imong sitwasyon? Pag-outline og usa ka action plan base sa mga pag-aghat nga imong nadawat.

  • Ikonsiderar ang mga baruganan nga anaa sa mga himno ug sa mga kanta nga: “Buhata G’yud ang Matarung” (Songbook sa mga Bata, nu. 80); “Ang Ginoo Naghatag Kanako og Templo” (Songbook sa mga Bata, nu.73); “In Humility, Our Savior” (Hymns, nu.172); “Gugma sa Panimalay” (Mga Himno ug mga Awit sa mga Batanu. 44); “Father, Cheer Our Souls Tonight” (Hymns, nu. 231); “Do What Is Right” (Hymns, nu. 237).

Suporta nga Giya: Tabang alang sa mga Magtiayon ug Pamilya sa mga Nagpaayo

Mga Kapikas ug mga Pamilya

Magpili og Seksyon
Pasiuna
1234
5678
9101112